WOJEWÓDZKI PRZEGLĄD “ZDOBNICTWA OBRZĘDOWEGO CYKLU WIOSENNEGO I ŚWIĄT WIELKANOCNYCH”

WOJEWÓDZKI PRZEGLĄD “ZDOBNICTWA OBRZĘDOWEGO CYKLU WIOSENNEGO I ŚWIĄT WIELKANOCNYCH”

TRADYCJA WIELKANOCNA – TO TRWANIE DOROBKU POKOLEŃ

Wielkanoc jest najstarszym i najważniejszym świętem chrześcijańskim (obok Bożego Narodzenia) upamiętniającym śmierć krzyżową i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Przegląd ma na celu aktywizację środowiska twórców ludowych z terenu województwa podlaskiego.

Z dniem tego Święta powiązany jest termin większości ruchomych świąt chrześcijańskich m.in. Środa Popielcowa, Wielki Post, Triduum Paschalne, Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego i inne. To z Wielkanocą łączy się tradycji i zwyczajów. Jest to Święto budzącej wiosny i odrodzonej przyrody a przede wszystkim Święto odrodzonego człowieka. Wszystkie wiosenne rytuały miały na celu nakłonienie sił natury do działań na rzecz rolnika. Z radością stwierdzić możemy, że tradycja wielkanocna przechowuje wiele symboli tego wiosennego święta.

Żywa gałązka wierzby, mająca prze rytualne uderzenie przekazywać siły witalne – “Wierzba bije, nie ja biję …” – stała się pięknym przedmiotem wykonanym z kwiatów, traw, gałązek borówek czy bukszpanu. Palma jest pamiątką wyjazdu Chrystusa do Jerozolimy.

Jajo – koncentrat życia, symbol wszechświata, płodności, początku wiosny – obecne w wierzeniach i magii ludów całego świata. Wzbogacone symboliką znaków magicznych potęgujących jego moc to “pisanka”

Pisanka – arcydzieło ludowego artysty zdobi Wielkanocny. Jest symbolem zmartwychwstania. W zależności od techniki zdobienia, świąteczne jaja mają różne nazwy. Kraszanki (zwane też malowankami lub byczkami) powstają przez gotowanie jajka w wywarze barwnym, dawniej uzyskiwanym własnoręcznie ze składników naturalnych. Używano roślin, które pozwalały na uzyskanie różnych kolorów. Oklejanki są przyozdobione sitowiem, płatkami roślin, skrawkami kolorowego papieru, tkaniny itp. Znane są też skrobanki i pisanki batikowe, tzw. woskowane. Najstarsze pisanki pochodzą z terenów sumeryjskiej Mezopotamii. Zwyczaj malowania jajek był znany w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Najstarsze polskie pisanki pochodzą z X wieku, ale prawdopodobnie zdobienie jaj znane było Słowianom wcześniej. Podczas uroczystego śniadania w niedzielę wielkanocną dzielimy się poświęconym jajkiem. Podobnie jak bożonarodzeniowy zwyczaj łamanie się opłatkiem jest on wyrazem przyjaźni.

Woda – w mitologiach świata to czynnik zapładniający; niebo deszczem zapładnia ziemię. Woda zmywająca brud z grzechu, gnuśność ciała. “Śmigus-dyngus”, lany Poniedziałek, to także poważny zabieg magiczny.

Ogień – symbol śmierci i życia. Niszczy to co stare, oczyszcza to co żywe. W wiosennych obrzędach ogień ma trwałe miejsce.

Ucztowanie – obfite jedzenie, dzielenie się nim, to magiczna kreacja obfitości. Warto jeszcze wymienić zapomniany zwyczaj zakopywanie resztek wielkanocnego jadła na polach, kolędowanie wiosenne – Konopielki, życzących „wołokaczy”, gry jajmi i huśtawki. Dom świąteczny był czysto wysprzątany, ozdobiony “pająkami”, kwiatami i wycinankami.

Tradycja – to trwanie dorobku pokoleń; musi być poddawana stałej weryfikacji.

Obrzęd i związana z nim magia odchodzą w zapomnienie. Piękne wytwory ludowej sztuki – pisanki, palmy, pająki i zdobnictwo wnętrz – stają się symbolami Świąt Wielkanocnych i znakiem naszej regionalnej tożsamości.

Od 1995 roku Moniecki Ośrodek Kultury przy współudziale Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury w Białymstoku organizuje Wojewódzki Przegląd p.n. “Zdobnictwo Obrzędowe Cyklu Wiosennego i Świąt Wielkanocnych”. Coroczne konkursy służą aktywizacji środowiska twórców ludowych i wychowaniu kontynuatorów tradycji wielkanocnej.

Znany białostocki etnograf P. Zygmunt Ciesielski powiedział, że “na początku tego łańcucha przekazu są przecież Ci doświadczeni twórcy ludowi kontynuujący domową, lokalną tradycję, sięgającą korzeniami w pomroki wieków”. Należy o nich dbać i pielęgnować ich sztukę obrzędową.

Katarzyna Gutowska


Kontakt:
e-mail: gutowska.k@kulturamonki.pl 
tel. 85 716 24 64